Bùn thải là gì? Các loại bùn và vì sao có loại dễ ép, có loại khó ép

Bùn thải hình thành từ đâu?

Trong xử lý nước, người ta tách các sản phẩm ô nhiễm ra khỏi nước rồi thải nước sạch ra môi trường. Phần bị tách ra gồm ba nhóm chính:

• Các hạt rắn lắng tự nhiên hoặc được tạo ra bởi quá trình hóa lý (keo tụ – tạo bông);
• Vi sinh vật dư sinh ra khi xử lý chất hữu cơ hòa tan;
• Chất khoáng không phân hủy sinh học.

Tất cả lơ lửng trong nước ở nồng độ nhiều hay ít, và chất lỏng đặc sệt đó gọi là bùn.

Các loại bùn chính

Ngoài các loại “trong sách giáo khoa”, ở nhà máy thực tế còn gặp những loại được gọi theo quá trình phát sinh:

• Bùn tuyển nổi DAF (váng bọt/scum): thu từ bể tuyển nổi áp lực, thường nhiều dầu mỡ — phổ biến ở thực phẩm, thủy hải sản.
• Bùn kỵ khí: từ xử lý kỵ khí (UASB…), gặp ở các ngành như chế biến đậu, lên men.
• Bùn hỗn hợp nhiều nguồn: ví dụ bùn dư trộn với bùn DAF hoặc bùn hóa lý — nếu tỷ lệ trộn thay đổi liên tục thì rất khó xử lý ổn định.

Điều quan trọng hơn cả tên loại bùn: “độ keo”

Có một đặc tính quyết định hầu hết khả năng tách nước, gọi là bản chất keo của bùn. Bản chất keo càng cao thì bùn càng khó tách nước. Thứ tự từ ít keo đến nhiều keo:

Bùn sơ cấp → sơ cấp đã phân hủy → hỗn hợp tươi → hỗn hợp đã phân hủy → bùn sinh học

Bốn yếu tố làm độ keo tăng lên:

1. Nguồn gốc bùn (theo thứ tự trên).
2. Độ tươi: bùn để lâu bị lên men (septic) sẽ keo hơn, khó tách nước hơn.
3. Nguồn nước thải: nước thải có gốc từ sữa hoặc bia làm tăng độ keo.
4. Bùn tuần hoàn: tuần hoàn bùn không kiểm soát tốt làm bùn keo hơn.

Loại bùn này dễ hay khó tách nước — vì sao?

Ba câu hỏi nhanh giúp bạn “đọc” một loại bùn:

• VS (chất hữu cơ) cao hay thấp? Càng cao càng khó: bánh bùn khô kém, bánh mềm, tốn polymer.
• Nồng độ bùn bao nhiêu? Bùn quá loãng (vài g/L) thường phải cô đặc trước, nếu không máy sẽ xử lý phần lớn là nước.
• Bùn còn tươi hay đã thối? Bùn để lâu tính chất xấu đi rõ rệt.

Cơ quan quản lý hạ tầng thoát nước của Nhật Bản cũng nêu rằng tính chất bùn ở nhiều nhà máy thay đổi qua năm tháng (thói quen ăn uống, hệ thống cống, phương pháp xử lý mới) khiến các cách vận hành cũ giảm hiệu quả — nhất là ở khâu cô đặc và tách nước. Nghĩa là “loại bùn” không đứng yên: cần phân tích định kỳ chứ không nên chỉ dựa vào tên gọi.

Một trong các công nghệ tách nước phổ biến hiện nay là máy ép bùn dạng con lăn đa đĩa elip — cơ chế cụ thể và cách chọn công nghệ theo loại bùn được nói kỹ ở Chương 5 và Chương 6.

Từ loại bùn đến lựa chọn: bước tiếp theo

Biết loại bùn mới là bước đầu. Bước tiếp theo là đo được đặc tính của nó (TS, VS, lưu lượng…) — đó là nội dung của Chương 2: Các chỉ tiêu cần biết.

Câu hỏi thường gặp

---

Nguồn: tài liệu hướng dẫn tách nước bùn của một nhà sản xuất polymer; tiêu chuẩn lựa chọn máy ép bùn của KDS (2016); thông tin kỹ thuật của Cơ quan Dịch vụ Công trình Thoát nước Nhật Bản (JS).