Hỏi Thợ Ép Bùn: Tách rắn trước hay vào sinh học ngay?

Câu hỏi này tôi nghe khá thường, nhất là ở các trại có hố thu gom nước thải dạng hỗn hợp — phân lỏng, nước tắm heo, nước rửa chuồng đổ chung vào một chỗ rồi mới tính chuyện xử lý. Người vận hành hay phân vân: đưa thẳng vào bể sinh học cho nhanh, hay phải tách rắn trước? Câu trả lời ngắn: tách rắn trước, và lý do không phải vì "đúng quy trình" mà vì bỏ bước này sẽ làm khổ tất cả các bước phía sau.

Nước thải trại heo có hàm lượng SS (chất rắn lơ lửng) rất cao, đôi khi lên tới hàng nghìn mg/L, kèm mỡ động vật và xơ sợi từ thức ăn thừa. Nếu đẩy thẳng vào bể sinh học mà không tách rắn trước, bạn sẽ gặp vài vấn đề liên tiếp: tải hữu cơ vào bể quá lớn, vi sinh khó giữ ổn định; cặn rắn lắng xuống đáy bể thổi khí tạo vùng kỵ khí cục bộ, sinh ra H₂S và NH₃ — mùi nặng hơn hẳn; bơm tuần hoàn, đầu khuếch tán khí dễ bị nghẹt bởi xơ sợi và mỡ. Hệ quả là chi phí bảo trì tăng và hiệu quả xử lý giảm, trong khi trại vẫn đang nuôi heo và nước thải ra liên tục mỗi ngày.

Tôi đã đi khảo sát nhiều trại bỏ qua bước tiền xử lý, và điểm chung là bể sinh học ở những chỗ đó chạy không ổn định, bùn hoạt tính hay bị rối — lúc thì phồng, lúc thì lắng kém. Khi hỏi ngược lại thì hóa ra nguyên nhân chính không phải ở polymer hay thiếu oxy, mà là cặn rắn vào bể nhiều quá, vi sinh bị "cạnh tranh" bởi rắn chưa phân hủy. Việc tách rắn trước — dù chỉ đạt mức cơ bản — giúp bể sinh học phía sau ổn định hơn rõ rệt và giảm lượng bùn dư phát sinh.

Về mức độ tách rắn cần thiết, không phải lúc nào cũng cần đạt tới 99%. Tùy mục tiêu:

• Tiền xử lý trước bể sinh học: tách được 50–70% SS đã đủ để bể sinh học nhẹ tải, không cần dùng keo tụ hóa chất.
• Tách rắn trước biogas: giảm chất rắn không phân hủy vào hầm, kéo dài tuổi thọ hầm và tăng hiệu suất sinh khí từ phần hữu cơ hòa tan.
• Xử lý nước sau biogas (digestate): giai đoạn này SS thường 1.000–8.000 mg/L, cần tách kỹ hơn, có thể kết hợp keo tụ để đạt thu hồi cao.

Với trại heo, thiết bị tách rắn cần chịu được mỡ động vật và xơ sợi mà không nghẹt liên tục — đây là điểm mà các loại máy có khe lọc tự làm sạch như Slit Saver hoặc Safite (dòng băng tải con lăn của Kendensha dành riêng cho chăn nuôi) có lợi thế hơn so với thiết bị có bề mặt lọc cố định hay đầu lọc dạng lưới.

Nếu bạn muốn xem số liệu thực tế từ các dự án chăn nuôi — từ trại nhỏ đến trại lớn, có cả dự án tại Việt Nam — tôi tổng hợp ở trang ứng dụng chăn nuôi trên Thợ Ép Bùn. Nếu muốn hiểu thêm về đặc tính bùn ngành chăn nuôi so với các ngành khác, có thể đọc thêm phần bùn thải theo từng ngành trong cẩm nang.

— Thợ Ép Bùn