Hỏi Thợ Ép Bùn: Bùn thực phẩm khác bùn sinh hoạt thế nào?

Câu hỏi này tôi nghe khá thường khi tư vấn cho các trạm mới chuyển từ xử lý nước thải sinh hoạt sang nhận thêm nước thải từ bếp ăn công nghiệp hoặc nhà máy thực phẩm. Bề ngoài hai loại bùn trông khá giống nhau — đều màu nâu, đều hôi, đều loãng — nhưng vào máy ép thì hành xử rất khác nhau.

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở thành phần chất hữu cơ và dầu mỡ. Bùn sinh hoạt đô thị chủ yếu là bùn hoạt tính dư từ bể sinh học, VS (chất hữu cơ bay hơi) chiếm khoảng 70–80% chất rắn, ít dầu mỡ, floc tương đối đồng đều. Bùn nhà máy thực phẩm thì phức tạp hơn nhiều vì trong một trạm thường tồn tại song song nhiều dòng bùn: bùn dư hoạt tính, bùn tuyển nổi DAF nhiều dầu mỡ, đôi khi thêm bùn kỵ khí từ bể yếm khí. Mỗi dòng có đặc tính riêng và không phải lúc nào cũng trộn lẫn tốt với nhau.

Bùn thực phẩm thường gây khó theo ba hướng chính:

• Dầu mỡ trong bùn DAF: dầu bọc quanh hạt bùn, cản polymer tiếp xúc, floc hình thành yếu, bánh bùn dễ bị ướt và dính vào bề mặt lọc. Với bùn sinh hoạt, vấn đề này gần như không có.
• Tính chất biến động theo lịch sản xuất: nhà máy thực phẩm chạy theo mùa vụ hoặc theo sản phẩm — hôm nay chế biến sữa, tuần sau chuyển sang nước ép trái cây — bùn đầu vào thay đổi đáng kể, liều polymer hôm qua dùng tốt, hôm nay có thể không còn phù hợp. Bùn sinh hoạt thay đổi chậm hơn nhiều, thường theo mùa trong năm chứ không theo tuần.
• Bùn để lâu phân hủy nhanh: bùn thực phẩm giàu hữu cơ, để quá khoảng 12 giờ bắt đầu phân hủy kỵ khí, nổi bùn, floc vỡ. Bùn "cũ" ép rất khó so với bùn tươi vừa sinh ra.

Tôi quan sát thấy ở nhiều trạm thực phẩm rằng vấn đề không phải máy ép kém mà là polymer chọn sai loại hoặc bùn DAF và bùn dư bị trộn không đúng tỉ lệ trước khi vào máy. Bùn sinh hoạt thường chấp nhận khá nhiều loại polymer cation phổ thông, còn bùn thực phẩm — đặc biệt khi có dầu mỡ — đòi hỏi chọn đúng charge density và làm jar test riêng. Ngoài ra, bùn thực phẩm nếu có nhiều dầu mỡ cần thiết bị lọc có cơ chế tự làm sạch khe lọc, nếu không nghẹt là chuyện sớm muộn — đây là lý do các dòng máy dạng đĩa elip như Slit Saver được thiết kế đặc biệt để xử lý bùn DAF và bùn dầu mỡ.

Muốn xem số liệu chi tiết theo từng loại bùn của từng ngành, tôi có tổng hợp đầy đủ trong bài bùn thải theo từng ngành trên cẩm nang — có cả bảng so sánh bùn thực phẩm, chăn nuôi, sinh hoạt và công nghiệp. Nếu bạn đang loay hoay với bùn DAF nhiều dầu mỡ cụ thể, có thể xem thêm bài riêng về bùn DAF hay làm khổ máy ép cho thực tế hơn.

— Thợ Ép Bùn